Khi một mẫu robot hình người công bố giá, con số đó thường được so trực tiếp với chi phí nhân công. Phép so đó bỏ sót phần lớn chi phí thật, và đó là lý do nhiều dự án vượt dự toán.
Năm nhóm chi phí
- Thiết bị: bản thân robot, cùng các tuỳ chọn phần cứng và phần mềm.
- Tích hợp: làm cho robot phối hợp được với quy trình và hệ thống hiện có. Đây thường là khoản lớn nhất và co giãn nhất.
- Hạ tầng: trạm sạc, khu vực làm việc, mạng, nguồn điện, đôi khi cả cải tạo mặt bằng.
- Vận hành: pin thay thế, vật tư tiêu hao, bảo trì, phụ tùng.
- Giám sát: thời gian người theo dõi và xử lý khi robot gặp tình huống ngoài khả năng.
Nhóm cuối là khoản hay bị bỏ qua nhất và cũng là khoản dễ xoá sạch lợi ích nhất. Nếu vẫn cần một người túc trực, phần tiết kiệm nhân công không có thật.
Vì sao chi phí tích hợp lớn
Robot không tự biết quy trình của bạn. Ai đó phải dạy nó làm gì, ở đâu, theo thứ tự nào, và xử lý ra sao khi có bất thường.
Với robot hình người, phần này phức tạp hơn robot cố định vì môi trường rộng hơn và biến thiên nhiều hơn. Cần dựng bản đồ khu vực, xác định các vị trí thao tác, thiết lập quy trình an toàn, và kết nối với hệ thống quản lý hiện có.
Khoản này tính theo tuần người và phụ thuộc vào độ phức tạp của quy trình, không phụ thuộc vào giá robot. Một robot rẻ hơn không làm cho phần tích hợp rẻ hơn.
Hệ quả thực dụng: khi so sánh phương án, nên hỏi ước lượng số tuần người cho phần tích hợp, vì đó là con số phân biệt các đề xuất tốt hơn cả giá thiết bị.
Chi phí giám sát và cách giảm
Trong giai đoạn đầu, gần như mọi triển khai đều cần người giám sát. Câu hỏi quyết định là tỉ lệ thời gian cần giám sát, và nó giảm được bao nhiêu theo thời gian.
Hai yếu tố quyết định.
Tần suất tình huống ngoài khả năng. Đo được bằng cách đếm số lần can thiệp mỗi ca. Đây là chỉ số nên theo dõi từ ngày đầu.
Robot có tự dừng an toàn được không. Nếu robot gặp khó mà tự dừng ở trạng thái an toàn và báo, người không cần túc trực mà chỉ cần đến khi được gọi. Đây là khác biệt lớn giữa cần một người trực và cần một người sẵn sàng.
Vì vậy khả năng nhận biết giới hạn của chính mình có giá trị kinh tế rất cụ thể, dù nó không xuất hiện trong bảng thông số nào.
So sánh cho công bằng
Khi so robot với phương án hiện tại, ba nguyên tắc giúp phép so có nghĩa.
So trên cùng khối lượng công việc thật, có tính tới việc robot chậm hơn và cần thời gian nạp năng lượng.
Tính theo vòng đời, không theo năm đầu. Chi phí tích hợp là khoản một lần, chi phí vận hành thì lặp lại.
Đưa vào cả các lợi ích khó quy đổi: làm được ca đêm, giảm thao tác nặng nhọc, dữ liệu vận hành ghi tự động. Nêu rõ chúng thay vì bỏ qua, dù không quy được thành tiền chính xác.
Một cách trình bày hữu ích: thay vì một con số hoàn vốn duy nhất, đưa ra ba kịch bản với các giả định khác nhau về tỉ lệ giám sát. Cách này cho thấy dự án nhạy với yếu tố nào, và đó là thông tin quan trọng hơn con số điểm.
Về các lời hứa giảm giá trong tương lai
Nhiều thảo luận dựa trên giả định giá robot sẽ giảm mạnh khi sản xuất hàng loạt.
Điều này có cơ sở với phần cứng: cơ cấu truyền động, cảm biến và tính toán đều có xu hướng rẻ đi khi sản lượng tăng.
Nhưng ba khoản chi phí khác không giảm theo cùng cách: tích hợp vẫn tính theo tuần người, giám sát vẫn tính theo giờ người, và bảo trì vẫn cần người có kỹ năng.
Vì vậy ngay cả khi giá thiết bị giảm đáng kể, tổng chi phí triển khai không giảm theo tỉ lệ tương ứng.
Cách lập kế hoạch thận trọng: dựa trên chi phí hiện tại cho quyết định hôm nay, và coi khả năng giá giảm là một khoản lợi tiềm năng chứ không phải một giả định trong bài toán hoàn vốn.
Câu hỏi thường gặp
Chi phí tích hợp chiếm bao nhiêu phần trăm?
Không có tỉ lệ chung, nhưng nó phụ thuộc vào độ phức tạp của quy trình chứ không vào giá thiết bị. Với quy trình nhiều biến thể và cần kết nối với hệ thống sẵn có, khoản này có thể vượt cả giá robot.
Làm sao ước lượng chi phí giám sát?
Bằng cách đếm số lần cần can thiệp trong giai đoạn thử nghiệm và nhân với thời gian mỗi lần. Nếu robot tự dừng an toàn và gọi người khi gặp khó, chi phí này thấp hơn nhiều so với khi cần người túc trực.
Có nên chờ giá robot giảm rồi mới đầu tư không?
Với các bài toán mà phương án hiện tại vẫn giải được thì chờ không mất gì. Với các bài toán không tuyển được người, chờ đợi có chi phí riêng. Ngoài ra kinh nghiệm và dữ liệu tích luỹ được từ thử nghiệm sớm cũng là tài sản.
Nên trình bày bài toán đầu tư thế nào?
Nên đưa ra vài kịch bản với các giả định khác nhau về tỉ lệ giám sát và về tốc độ đạt năng suất ổn định, thay vì một con số hoàn vốn duy nhất. Cách này cho thấy dự án nhạy với yếu tố nào và giúp quyết định tốt hơn.
Đọc thêm trong Tay & bàn tay khéo và Khớp & truyền động.
