Robot hình người làm việc nhà đã được dự báo là sắp có trong nhiều thập niên. Điều đó không có nghĩa lần này cũng sai, nhưng hiểu vì sao các lần trước sai giúp đánh giá lần này chính xác hơn.
Lý do một: phần cuối chiếm phần lớn thời gian
Trong nhiều bài toán kỹ thuật, đạt được mức hoạt động cơ bản nhanh hơn nhiều so với đạt được mức tin cậy.
Một hệ thống làm đúng phần lớn số lần có thể xây trong vài tháng. Đưa nó tới mức đủ tin cậy cho vận hành hằng ngày thường mất nhiều năm, vì phải xử lý một danh sách dài các trường hợp hiếm.
Vấn đề là bản trình diễn chỉ cần mức đầu. Nên khoảng cách giữa thứ nhìn thấy trong video và thứ dùng được hằng ngày lớn hơn nhiều so với cảm nhận.
Đây là lý do phổ biến nhất khiến dự báo lệch, và nó lặp lại ở gần như mọi công nghệ có phần tương tác với thế giới vật lý.
Lý do hai: nhầm giữa hai loại khó
Có một quy luật đã được quan sát từ lâu: những việc con người thấy khó thì máy làm dễ, những việc con người thấy dễ thì máy làm rất khó.
Chơi cờ, tính toán, ghi nhớ — máy vượt người từ lâu. Nhặt một chiếc tất lên khỏi sàn — vẫn khó.
Lý do là kỹ năng vận động và tri giác của con người được mài giũa qua thời gian rất dài nên chạy tự động, khiến ta không cảm nhận được độ phức tạp của chúng.
Khi dự báo, người ta thường ước lượng độ khó bằng cảm giác của chính mình khi làm việc đó — và cảm giác đó sai một cách hệ thống với các việc vận động.
Lý do ba: tiến bộ không đều giữa các thành phần
Một robot hữu ích cần nhiều thứ cùng chín: vận động, nhận biết, thao tác, ra quyết định, năng lượng, độ tin cậy.
Các thành phần này tiến với tốc độ rất khác nhau. Vận động và nhận biết đã tiến rất nhanh những năm gần đây. Thao tác khéo léo và độ tin cậy dài hạn thì chậm hơn nhiều.
Hệ thống chỉ hữu ích khi thành phần chậm nhất đủ tốt. Nhưng dự báo thường được đưa ra dựa trên thành phần đang tiến nhanh nhất, vì đó là thứ tạo ra tin tức.
Cách đọc tốt hơn: khi thấy một tiến bộ ấn tượng, hỏi xem nó thuộc thành phần nào, và thành phần chậm nhất trong hệ có tiến gì không.
Lý do bốn: chi phí thay đổi tổ chức
Ngay cả khi công nghệ đã đủ, việc đưa nó vào một cơ sở đang vận hành mất thời gian riêng.
Cần đào tạo người, sửa quy trình, làm hồ sơ an toàn, và chấp nhận một giai đoạn năng suất thấp hơn trong lúc chuyển đổi.
Khoảng thời gian này không phụ thuộc vào tốc độ tiến bộ công nghệ, và nó thường không có trong các dự báo vốn tập trung vào khía cạnh kỹ thuật.
Kinh nghiệm từ các đợt tự động hoá trước cho thấy đây thường là phần dài nhất trong toàn bộ quá trình, đặc biệt ở các cơ sở lớn và lâu đời.
Cách đọc dự báo hiện tại
Không phải mọi dự báo đều sai, và có những thay đổi thật đang diễn ra. Bốn câu hỏi giúp phân biệt.
- Dự báo dựa trên khả năng hay trên độ tin cậy? Dựa trên khả năng thì thường lạc quan quá.
- Thành phần chậm nhất đã tiến chưa? Nếu thao tác và độ tin cậy chưa tiến, cả hệ chưa tiến.
- Có số liệu về thời gian hoạt động liên tục không? Đây là chỉ số khó làm đẹp nhất.
- Đã có ai vận hành thật ngoài phòng lab chưa, và trong bao lâu?
Một cách nhìn cân bằng để kết: những gì đang thay đổi thật là khả năng vận động, khả năng nhận biết và tốc độ phát triển kỹ năng mới. Những gì chưa thay đổi nhiều là độ khéo của bàn tay và độ tin cậy dài hạn. Dự báo nào tính tới cả hai vế thường đáng tin hơn dự báo chỉ nói về vế đầu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khoảng cách giữa demo và sản phẩm lại lớn?
Vì demo chỉ cần thành công một lần trong điều kiện chuẩn bị, còn sản phẩm phải thành công gần như mọi lần trong điều kiện thật. Phần lớn công sức kỹ thuật nằm ở việc xử lý các trường hợp hiếm, mà chúng không xuất hiện trong demo.
Có phải lần này khác các lần trước không?
Có những yếu tố mới đáng kể, đặc biệt là khả năng học từ dữ liệu cho phần vận động và nhận biết. Nhưng các ràng buộc về độ khéo của bàn tay, về năng lượng và về độ tin cậy dài hạn thì chưa thay đổi tương ứng, nên nên đánh giá theo từng thành phần.
Chỉ số nào đáng theo dõi nhất?
Thời gian hoạt động liên tục không cần người can thiệp, đo trong điều kiện vận hành thật. Nó khó làm đẹp, phản ánh đúng độ chín, và hiếm khi xuất hiện trong các bản công bố hướng truyền thông.
Nên lập kế hoạch với giả định nào?
Nên lập kế hoạch dựa trên khả năng hiện tại đã được kiểm chứng, và coi các tiến bộ tương lai là cơ hội chứ không phải giả định. Cách này tránh được việc dự án phụ thuộc vào một mốc thời gian nằm ngoài tầm kiểm soát.
Đọc thêm trong Tay & bàn tay khéo và Nguồn điện & toả nhiệt.
